o jagodzie

Pochodzenie

Pierwsze wzmianki o jagodzie znajdujemy w literaturze rosyjskiej z końca XVII wieku. Kolejne to blisko sto lat późniejsze zapiski etnografa i badacza przyrody Kraszennikowa, który w swojej pracy o półwyspie Kamczatka wspomina o spożywaniu jagód lonicery przez lokalnych osadników. W pierwszej połowie XIX wieku rozważano możliwości uprawy rośliny w północnej Rosji, lecz dopiero wiek XX przyniósł jej popularność. Plantacje zaczęły powstawać w europejskiej części Rosji i na Białorusi.

Suchodrzew jadalny (Lonicera careulea var. Kamtschatica Sevast.) należy do rodziny przewiertniowatych (Caprifoliaceae) i rodzaju Lonicera, który dzieli się na dwa podrodzaje, tj. wiciokrzew (głównie pnącza) i suchodrzew (w tym gatunki jadalne). W Polsce suchodrzew jadalny nazywany jest jagodą kamczacką. Gatunek ten naturalnie rośnie na półkuli północnej, głównie w strefie klimatu umiarkowanego i zimnego. Powszechnie występuje w Azji Środkowej, Ameryce Północnej i północnej części Europy, a szczególnie w Japonii, w północno-wschodniej Rosji, w Chinach i Kanadzie. Japończycy jako pierwsi docenili właściwości owoców jagody kamczackiej, które użytkowano tam od stuleci. Duże zainteresowanie tym gatunkiem obserwowano w Rosji w latach 50. ubiegłego wieku. W Kanadzie pierwsze prace badawcze nad tym gatunkiem rozpoczęto około 20–25 lat temu, czyli w latach 90 XX wieku.
Źródło. Opracowanie prof. Stanisława Pluta. Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach.

Historia Jagody Kamczackiej w Polsce

Historia Jagody Kamczackiej nie ma tak odległych korzeni. Do niedawna suchodrzew traktowany był jako roślina mało znana, popularna przede wszystkim w ogrodach działkowych o niezbyt smacznych owocach mająca tendencje do obsypywania. Przełom w tym aspekcie nastąpił na początku XXI wieku kiedy w obrocie i uprawie pojawiły się odmiany hodowli Zofii i Hieronima Łukaszewskich – „Wojtek”, „Jolanta” i numer „46” zwany „Zojką” oraz numer „44”. Okazały się one atrakcyjne dla producentów z racji dużych, smacznych owoców, nie osypujących się. Dodatkowo za uprawą tych odmian przemawia fakt tej samej pory kwitnienia, co sprzyja obopólnemu zapylaniu. Według Zofii Łukaszewskiej, która rozpropagowała i zachęciła do uprawy tej rośliny wiele osób, owoce jadalnych odmian suchodrzewu, dzięki swoim właściwościom prozdrowotnym, będą się cieszyły coraz większym zainteresowaniem. Owoce te nadają się przy tym bardzo dobrze do produkcji soków, dżemów, nalewek i win, mrożone stanowią także cenny dodatek do deserów lodowych.


UPRAWA

W Instytucie Ogrodnictwa w Skierniewicach od przeszło dziesięciu lat prowadzone są badania, które wskazują na duże możliwości uprawy towarowej jagody kamczackiej w Polsce.

WYMAGANIA

Wśród wielu pozytywnych cech warto wymienić niewielkie wymagania glebowe. Choć jest porównywana z borówką wysoką nie wymaga gleb kwaśnych przez co jej uprawa nie będzie tak kosztowna z powodu ciągłego zakwaszania gleby. Jak pokazały badania krzewy rosną najlepiej na glebach piaszczysto-gliniastych, gorzej sobie radzą na glebach ciężkich i gliniastych. Należy unikać stanowisk gdzie gromadzi się wilgoć oraz blisko podchodzą wody gruntowe. Długotrwałe wiosenne podtopienia również wpływają niekorzystnie, szczególnie na młode rośliny. Na słabszej klasie ziemi trzeba zadbać o odpowiednie nawożenie jak i stały dostęp do wody, który jest niezbędny w czasie trwania suszy. Rośliny są tolerancyjne co do odczynu podłoża, z powodzeniem mogą rosnąć w zakresie Ph 5-8, optymalny jest lekko kwaśny pH 5,5-6,5.

Kolejną pozytywną cechą jagody kamczackiej jest odporność na mróz, krzewy znoszą temperaturę do -45°C, kwiaty znoszą do -8°C. Przy zakładaniu plantacji należy jednak unikać stanowisk gdzie powstają zastoiska mrozowe. Jagoda kamczacka jest rośliną światłolubną. Przy zakładaniu plantacji należy wybierać stanowiska osłonięte od wiatru.

Planując założenie plantacji jagody kamczackiej, należy wziąć pod uwagę wiele czynników. Przede wszystkim bardzo ważne jest uregulowanie odczynu gleby i uzupełnienie w niej niedoboru składników mineralnych. Analizę wody i gleby należy wykonać przed założeniem plantacji, co pozwoli na ułożenie programu nawożenia młodych roślin. Odczyny wody i gleby pozwolą stwierdzić, czy składniki pokarmowe będą w pełni dostępne i pobierane. Jeżeli pH jest nieodpowiednie, to trzeba je doprowadzić do wartości optymalnej, dla jagody kamczackiej zawiera się ono w przedziale 5,5-6,5.

Stanowisko pod uprawę jagody kamczackiej warto zacząć przygotowywać z przynajmniej jednorocznym wyprzedzeniem, tak aby wprowadzić do gleby jak najwięcej materii organicznej, którą najlepiej wprowadzać w pasy przeznaczone na sadzenie roślin. Najczęściej w tym celu stosowany jest obornik, który można również zmieszać z torfem, w celu napowietrzenia i spulchnienia ciężkiej gleby.

Dużym utrudnieniem na młodych plantacjach są pojawiające się chwasty. Można je zniszczyć w rzędach mechanicznie bądź ręcznie jak i również zapobiegać zachwaszczaniu poprzez sadzenie krzewów na zagonach wyłożonych agrotkaniną. Wybór takiego sposobu walki z chwastami, może przyczynić się do istotnego zahamowania ich rozwoju w pierwszych 3-4 latach . Później kiedy krzewy się rozrosną, chwasty nie stanowią już tak dużego problemu.

Zakładanie Plantacji

Plantację jagody kamczackiej można założyć w dwojaki sposób. Pierwszy, najczęściej stosowany polega na sadzeniu roślin na płasko, w rodzimą glebę. Alternatywnym sposobem uprawy jest sadzenie jagody kamczackiej na podwyższonych zagonach wyłożonych folią lub agrotkaniną. Taki system będzie szczególnie wskazany na stanowiskach, na których gleby są ciężkie i mało przepuszczalne.



Najodpowiedniejsze do zakładania plantacji w gruncie są sadzonki jednoroczne i dwuletnie w doniczkach p9 – 2l. Za najlepsze sadzonki uważa się rośliny o wysokości powyżej 30 cm, z dwoma lub trzema pędami, o grubości szyjki korzeniowej: 0,7–1 cm i długości systemu korzeniowego ok. 10–15 cm. Należy pamiętać, że mocny i zdrowy system korzeniowy to podstawowe atuty materiału szkółkarskiego dobrej jakości.

Przy sadzeniu krzewów należy dostosować rozstawę tak, aby umożliwić swobodny przejazd kombajnu. Zalecany rozstaw wynosi 4-4,2 × 0,6-0,7 m. Do towarowej uprawy warto wybierać odmiany przystosowane do zbioru mechanicznego. Najlepiej gdy rzędy krzewów usytuowane są w kierunku północ-południe, wtedy są równomiernie naświetlone, a dojrzewanie owoców będzie wyrównane po obu stronach roślin.

CIĘCIE

Krzewy jagody kamczackiej wymagają pielęgnacji w postaci cięcia. Na kilkuletnich plantacjach należy podciąć pędy pokładające się na ziemię oraz wyciąć te uszkodzone w czasie zbioru kombajnowego. Zabieg ma nadać krzewom kształt litery V, co ma ułatwić mechaniczny zbiór owoców. W pierwszej kolejności należy wycinać pędy uszkodzone przez kombajn. Następnie należy wyciąć lub podciąć te pokładające się na ziemi. Zabieg ten pozwala uniknąć kontaktu owoców z glebą, a tym samym ich zabrudzenia lub zagniwania. Na w pełni owocujących plantacjach cięcie powinno polegać na usunięciu około 20-30% zbędnych pędów, wtedy zapewni optymalne proporcje między wzrostem a plonowaniem.


CHOROBY

Jagoda kamczacka jak każdy krzew jagodowy narażona jest na atak przez choroby i szkodniki. W okresie nie sprzyjającej pogody na niektórych odmianach mogą pojawić się objawy mączniaka czy szarej pleśni. Można również zaobserwować występowanie larw motyli wielożernych (zwójek), mszyc czy przędziorków. Należy się jednak spodziewać, że w miarę rozrastania się nasadzeń i plantacji jagody kamczackiej mogą pojawić się nowe szkodniki i choroby.

Dużym utrudnieniem w ochronie jagody kamczackiej jest brak zarejestrowanych środków ochrony tego gatunku, co może przyczynić się do nieodpowiedniego doboru zabiegów do danej choroby.


CZY WIESZ, ŻE...

Jagoda kamczacka to przede wszystkim bogactwo substancji o działaniu antyutleniającym takich jak: polifenole, flawonoidy oraz witamina C.

Owoce o silnym granatowym zabarwieniu zawierają także duże ilości antocyjanów, epikatechinów i kwasów organicznych. Wykazano, że produkty bogate w antocyjany wspomagają leczenie chorób oczu, normalizują poziom cholesterolu we krwi a także wykazują protekcyjne działanie w chorobach nowotworowych.

Jagoda kamczacka znajduje szerokie zastosowanie w leczeniu infekcji wirusowych i bakteryjnych. Ponadto, ze względu na właściwości odtruwające, owoce stosuje się przy zatruciach metalami ciężkimi, lekarstwami oraz przy leczeniu schorzeń układu krwionośnego. Sokiem owoców można leczyć wrzody i liszaje, natomiast wywar poleca się do płukania jamy ustnej i gardła przy chorobach dziąseł, nieżytach, anginie.

W najnowszych badaniach potwierdzono także właściwości antyzapalne jagód, a także łagodzące przy pokarmowych dolegliwościach alergicznych.

Dojrzałe owoce można spożywać w stanie świeżym lub też wykorzystywać do produkcji soków, dżemów, nalewek, suszu i mrożonek. Mrożone mogą stanowić dodatek do deserów lodowych. Ze względu na zawartość cennych składników prozdrowotnych owoce jagody kamczackiej mogą stanowić składnik suplementów diety lub produktów leczniczych.

Owoce jagody kamczackiej są szczególnie popularne i doceniane w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Japonii.


Opracowano na podstawie: Iwona Szot, Tomasz Lipa, Bożena Sosnowska „Jagoda kamczacka – właściwości prozdrowotne owoców i możliwości ich zastosowania”.